56 şair. Tek bir Türkçe dil modeli.

Kapsam

Cumhuriyet dönemi Türk şiiri (kabaca 1923'ten 20. yüzyıl sonuna) dilin en zengin ve üslup olarak en çeşitli edebiyat birikimlerinden biri: Cahit Külebi'nin halk sesinden Nâzım Hikmet'in modernizmine, Orhan Veli'nin Garip akımına kadar. Genel amaçlı dil modelleri Türkçeyi zayıf, modern Türk şiirini ise hiç beceremiyor: vezin tutmuyor, imgeler jenerik kalıyor, şairin parmak izi kayboluyor.

Hedef, adı verilen belirli bir şairin üslubundan ayırt edilemeyecek yeni bir şiir yazabilen bir model ve bunun gerçekte ne kadar işe yaradığını ölçen bir araştırma raporuydu.

Ne kurdum

• Derlem. Cumhuriyet dönemi 56 Türk şairinden 2.566 şiir içeren, şair ve edebî akım etiketli bir veri kümesi hazırladım. Veri kümesi Tanzimat sonrasından İkinci Yeni'ye ve sonrasına uzanan yedi dönemi kapsıyor.
• Model. Turkish-LLaMA 8B üzerinde LoRA ince ayarı, rank-8 adaptörler ve dönem–şair koşullama düzeni — tek model yeniden eğitim gerekmeden üslup değiştirebiliyor.
• Eğitim eğrisi. Dört aşamada 5.000 adım — ısınma, hızlı öğrenme, ince ayar, yakınsama. Kayıp 3,8'den 0,95'e düştü (%75 iyileşme), son şaşkınlık değeri 2,59.
• Arayüz. Kullanıcının önce dönem, sonra şair seçtiği (Tanzimat'tan itibaren kronolojik gruplanmış), bir tema yazdığı ("deniz ve özlem", "yalnızlık", "şehir yaşamı") ve saniyeler içinde o şairin üslubunda yeni bir şiir aldığı Gradio arayüzü.
• Rapor. Derlemin oluşturulması, model mimarisi, eğitim yöntemi, değerlendirme ve kültürel koruma boyutunu kapsayan TÜBİTAK 2209-A araştırma raporu.

Analiz

Üslup yakalama tutuyor: Orhan Veli üslubunda çıktılar tutarlı biçimde kısa, yalın, düzyazıya yakın dizeler ve gündelik imgeler üretiyor; Nâzım Hikmet üslubu ise daha uzun, daha bildirimsel yapılar ve politik-lirik bir sıcaklık veriyor. Modelin hâlâ zorlandığı yer katı vezin biçimleri (aruz, belirli hece sayılı kalıplar) — bir sonraki adım vezin farkındalıklı bir çözümleme katmanı.

Projenin daha geniş anlamı yalnızca teknik değil. Türkçe yaratıcı yazın jenerik LLM çıktısıyla dolarken, belirli bir tarihsel şairin sesiyle güvenilir biçimde konuşan bir model bambaşka bir araç oluyor: eğitim için, uyarlama çalışmaları için, koruma için.

Tasarım

Arayüzü sıcak bir sepya paletle tasarladım — parşömen, mürekkep, altın — böylece deneyim bir sohbet uygulamasından çok eski bir şiir antolojisini açmaya benziyor. Yanına eklediğim galeri her edebî dönemi kısa tarihsel bağlamıyla anlatıyor; model böylece yalnızca bir üretici değil, bir giriş kapısı da oluyor.